Anatolia Chronos

Antik ve modern adlar ile yazım varyantları eşleşir (ör. Hattuşa, Hattuša, Hattusa, Boğazköy).

170 olay · 37 hareket

Tarihsel olaylar

Savaşlar, siyasi dönüşümler, kuruluşlar, yıkımlar, teknolojik ve çevresel gelişmeler. Her olayın tarihlendirme yöntemi, güven düzeyi ve alternatif yorumları ayrıntı sayfasındadır.
  1. y. MÖ 19.550 - 16.550
    Son Buzul Maksimumu: Anadolu dağlarında buzulların en geniş yayılımıÇevreselYüksek güven

    Kozmojenik tarihlendirmeye göre Türkiye'nin güneyi ile Lübnan arasındaki dağlarda buzullar en geniş konumlarına küresel Son Buzul Maksimumu ile eşzamanlı olarak 21,5-18,5 bin yıl önce ulaştı. Bazı dağlarda SBM öncesi ilerlemeler de saptandı. Geç buzul döneminde buzullar geri çekildi ve yaklaşık 16 bin yıl önce daha küçük morenler bıraktı.

  2. y. MÖ 10.050 - 9700
    Genç Dryas soğuk evresiÇevreselYüksek güven

    Geç buzul döneminin sonundaki Genç Dryas soğuk evresinde Doğu Anadolu'da Van Gölü'nün düzeyi belirgin biçimde düştü ve bitki örtüsü yarı çöle döndü. Bazı Anadolu dağlarında buzul ilerlemeleri yaklaşık 12 bin yıl öncesine tarihlenir. Evre, Grönland buz çekirdeği kronolojisine göre 11.703 yıl önce (2000 yılı tabanlı) Holosen'e geçişle sona erdi.

  3. y. MÖ 8650 - 5200
    Karadeniz'in Holosen'de Akdeniz'e yeniden bağlanması: ani taşkın ve kademeli yükselme tartışmasıÇevreselTartışmalı

    Son buzul döneminde ve sonrasında bir tatlı su gölü olan Karadeniz, küresel deniz seviyesi Boğaz eşiğine ulaşınca yeniden Akdeniz'e bağlandı. Ryan ve Pitman'ın ekibi bu bağlantının ani ve felaket boyutunda bir taşkınla 100.000 km²'den fazla kıyı sahanlığını suya gömdüğünü önerdi. Karşı görüş, sahanlık çekirdeklerine dayanarak deniz suyu girişinin ve yükselmenin kademeli olduğunu savunur.

  4. y. MÖ 2200 - 1900
    Kuzey Mezopotamya'da 4.2 ka kuraklığı, Tell Leilan'ın terki ve Akad Devleti'nin çöküşüÇevreselTartışmalı

    Weiss ve arkadaşlarına göre MÖ 2200 civarında Habur ovasında kuraklık ve rüzgâr dolaşımında belirgin bir artış toprak kullanım koşullarını bozdu, Tell Leilan ve çevresi terk edildi. Weiss bu ani iklim değişikliğinin kuru tarım alanlarını küçülttüğünü, göçebeleşme ve bölgesel terklere yol açtığını ve Akad Devleti'nin çöküşüne neden olduğunu savunur. Anadolu'daki etkisinin bölgeden bölgeye değiştiği tartışılmaktadır.

  5. y. MÖ 2200 - 2000
    İTÇ sonu dönüşümü ve 4.2 ka iklim tartışmasıÇevreselTartışmalı

    İTÇ sonu Anadolu'da yerleşim düzenlerinde ve ekonomide değişimlerle tanımlanır. Bal ve Pişkin (2024) Troya, Küllüoba, Kanlıgeçit ve Karataş-Semayük'ün tarım-hayvancılık ekonomilerinde farklı stratejiler bulur ve yerleşim değişimlerine dayanarak kısmen göçebe hayvancılığa yönelimi bir uyum stratejisi olarak önerir. Tek nedenli açıklama yerine iklim, iç toplumsal dinamikler ve ağ değişimleri birlikte tartışılmaktadır.

  6. y. MÖ 1200 - 850
    Doğu Akdeniz'de yaklaşık 300 yıllık kuraklık evresi (3,2 ka BP)ÇevreselOrta güven

    Kıbrıs ve Kuzey Suriye kıyısından polen kayıtları MÖ 1200 civarında başlayıp yaklaşık 300 yıl süren daha kuru bir döneme işaret eder. Bazı araştırmacılar bu iklim değişiminin kıtlık, göç ve siyasi çöküşü tetiklediğini savunur.

  7. MÖ 1198 - 1196
    MÖ 1198-1196 çok yıllı şiddetli kuraklık (Gordion ardıç halkaları)ÇevreselYüksek güven

    Gordion'dan çıkan ardıç ağaçlarının halka genişliği ve karbon izotopu verisi MÖ 1198-1196 (±3) yıllarında ardışık üç yıllık olağanüstü bir kuraklığı gösterir. Bu kuraklık Hitit İmparatorluğu'nun çöküşüyle aynı zamana düşer.

Göç, ticaret, sefer ve yayılım hareketleri