Anatolia Chronos

Antik ve modern adlar ile yazım varyantları eşleşir (ör. Hattuşa, Hattuša, Hattusa, Boğazköy).

170 olay · 37 hareket

Tarihsel olaylar

Savaşlar, siyasi dönüşümler, kuruluşlar, yıkımlar, teknolojik ve çevresel gelişmeler. Her olayın tarihlendirme yöntemi, güven düzeyi ve alternatif yorumları ayrıntı sayfasındadır.
  1. y. MÖ 2600
    İTÇ kalelerinin ve merkezî yerleşimlerin yükselişiSiyasiOrta güven

    MÖ 3. binyılın ortalarından itibaren Anadolu'da anıtsal kaleler ve merkezî otoriteye işaret eden yerleşim düzenleri belirginleşti. Bachhuber bu kaleleri eşitsizliği abartan ve kendini köylerden ayıran tarımsal bir seçkinin ortaya çıkışıyla ilişkilendirir.

  2. y. MÖ 2254 - 2218
    Naram-Sin'in kuzey seferleri ve Pir Hüseyin steliSiyasiOrta güven

    Akad kralı Naram-Sin'e ait diyorit bir stelin Diyarbakır'ın doğusundaki Pir Hüseyin'de 1890'larda bulunduğu kabul edilir; stel bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ndedir. Buluntu, Akad varlığının ya da etkisinin Yukarı Dicle'ye ulaştığının nadir doğrudan kanıtlarından biridir. Seferin ayrıntıları ve Anadolu içlerine ne kadar ilerlendiği bilinmemektedir.

  3. y. MÖ 1750 - 1700
    Anitta'nın fetihleri ve Hattuša'nın yıkılmasıSiyasiOrta güven

    Kuššaralı Anitta, Kaniš/Neša'yı merkez yaparak Asurlu tüccarların koloni ya da istasyon kurduğu güçlü yerel krallıkları tek tek ele geçirmiş ve Hattuša'yı yıkmıştır. Olaylar Hitit arşivinde korunmuş Hititçe bir kopya olan Anitta Metni'nden bilinir.

  4. y. MÖ 1650
    I. Hattušili ile Hattuša merkezli Hitit Devleti'nin kuruluşuSiyasiOrta güven

    Hattuša merkezli Hitit Devleti'nin ilk kralı I. Hattušili'dir. Hattuša yaklaşık MÖ 1650'den MÖ 1200'e dek başkent olmuştur.

  5. y. MÖ 1650 - 1620
    I. Hattušili'nin Suriye seferleriSiyasiOrta güven

    I. Hattušili Yamhad'a bağlı Alalah'ı yıkmış, stratejik Uršu kentini kuşatmış ancak Yamhad'ın başkenti Halpa'yı alamamıştır. Hedef alınan kentler Hurri yerel krallıklarıydı.

  6. y. MÖ 1450 - 1400
    Kaškaların çağdaş Hitit kaynaklarında ilk görünümü ve kuzey sınır savaşlarıSiyasiOrta güven

    Kaška saldırılarına ilişkin çağdaş haberler MÖ 15. yüzyılın ikinci yarısında başlar. Bir Tuthaliya'nın (büyük olasılıkla I. Tuthaliya) yıllıkları, kral Aššuwa seferindeyken Kaškaların Hatti'ye saldırdığını anlatır. Halefi I. Arnuwanda ve kraliçe Ašmunikal'in duası Kaškaların tapınaklara, özellikle kutsal Nerik kentine verdiği zararı yakınarak anlatır.

  7. y. MÖ 1400 - 1350
    Šapinuwa'nın kraliyet merkezi olmasıSiyasiOrta güven

    Ortaköy-Šapinuwa, MÖ 14. yüzyılın ilk yarısında Hitit Devleti'ne başkentlik yapmıştır. Kent aynı zamanda önemli bir metal üretim merkezidir.

  8. y. MÖ 1300 - 1201
    III. Hattušili'nin Nerik'i Kaškalardan geri alıp yeniden kurmasıSiyasiOrta güven

    III. Hattušili, Hantili zamanından beri harap olan Nerik'i yeniden kurduğunu bildirir. Singer bunu Kaška cephesindeki en önemli Hitit başarısı olarak niteler. III. Hattušili ve oğlu IV. Tuthaliya Nerik'i büyük bir kült merkezi olarak yeniden canlandırmak için yoğun çaba harcamıştır.

  9. y. MÖ 1290 - 1275
    II. Muwattalli'nin yönetim merkezini Tarhuntašša'ya taşımasıSiyasiOrta güven

    Hattušili III'ün Apoloji metnine göre Muwattalli II Hatti'nin tanrılarını alıp Tarhuntašša'ya götürmüş ve burayı 'büyük yer' (başkent) yapmıştır. Kentin yeri bugün de kesin olarak bulunamamıştır; Konya-Karaman yöresinde aranmaktadır.

  10. y. MÖ 1180 - 1100
    Hitit sonrası Karkamış krallığının sürmesiSiyasiOrta güven

    Hitit İmparatorluğu'nun çözülmesinden sonra Karkamış bölgesel bir krallık olarak ayakta kaldı. Hiyeroglif Luvice yazıtlar, iktidarın Hitit döneminden kalma yerel ifade biçimlerinin sürdüğünü gösterir.

  11. y. MÖ 1114 - 1076
    I. Tiglath-pileser'in Nairi ülkelerine ve Van Gölü'ne seferleriSiyasiOrta güven

    I. Tiglath-pileser döneminde Asur seferleri kuzeyde Van Gölü'ne kadar ulaştı. Asur kayıtları bu yaylalardaki toplulukları Nairi ülkeleri olarak anar.

  12. MÖ 839
    III. Salmanassar'ın Que seferi ve haracı (MÖ 839)SiyasiOrta güven

    III. Salmanassar 20. yılında (MÖ 839) Que bölgesinde sefer yaptı ve sefer sonunda alınan Que haracını Kurbail'deki Adad'a adadı. Que adı Asur kaynaklarında bu kralın döneminden itibaren görülür.

  13. y. MÖ 830 - 780
    Išpuini ve Menua döneminde Urartu'nun genişlemesi ve Muşaşir'de Haldi kültüSiyasiOrta güven

    9. yüzyılın son çeyreğinde Išpuini döneminde Urartu Urmiye bölgesine doğru genişlemeye başladı; Menua doğuda Manna'ya kadar uzanan güçlü bir devlet kurdu. Haldi kültünün yayılması ve Muşaşir'deki tapınak krallığın dinsel örgütlenmesinde merkezî yer tuttu.

  14. y. MÖ 720 - 709
    Muškili Mita (Midas) ile Asur arasındaki çatışmaSiyasiOrta güven

    Frigya MÖ 8. yüzyılda kısa bir süre Que'nin bazı kalelerini denetledi. II. Sargon'un orduları Mita'yı yendikten sonra Ušnanis gibi kaleler Asur eyaleti Que'ye geri verildi ve Que valisi Mita'ya karşı seferler düzenledi. Mita Asur kayıtlarında en son MÖ 709'da anılır.

  15. y. MÖ 560 - 547
    Kroisos'un Paphlagonları, Mariandynleri ve Asya Traklarını egemenliğine almasıSiyasiOrta güven

    Herodotos'a göre Kroisos, Halys Irmağı'nın batısındaki halkları Kilikyalılar ve Lykialılar dışında egemenliği altına aldı. Sayılan halklar arasında Karadeniz kıyısı ve iç kesimindeki Mariandynler, Khalyblar, Paphlagonlar ile Thyn ve Bithyn Traklar da vardır.

  16. y. MÖ 560 - 550
    Kroisos'un Efes'i kuşatması ve İyon-Aiol kentlerini haraca bağlamasıSiyasiOrta güven

    Kroisos önce Efes'i kuşattı; Efesliler kenti Artemis'e adayıp tapınaktan sura ip gerdi. Ardından diğer İyon ve Aiol kentlerine çeşitli bahanelerle saldırdı ve onları haraca bağladı. Herodotos'a göre Kroisos Yunanları haraca bağlayan ilk 'barbar' kraldır.

  17. y. MÖ 546 - 545
    Paktyes isyanı ve Mazares'in cezalandırma seferiSiyasiOrta güven

    Kyros Sardes'i Tabalos'a, altını Lidyalı Paktyes'e bırakıp ayrılınca Paktyes kıyı halklarından ve paralı askerlerden ordu toplayıp Tabalos'u akropolde kuşattı. Kyros'un gönderdiği Med komutan Mazares yaklaşınca Paktyes Kyme'ye, oradan Midilli ve Sakız'a kaçtı ve teslim edildi. Mazares Lidyalıları silahsızlandırdı, Prienelileri köleleştirdi ve Menderes ovasını yağmaladı.

Göç, ticaret, sefer ve yayılım hareketleri