9. yüzyılın son çeyreğinde Išpuini döneminde Urartu Urmiye bölgesine doğru genişlemeye başladı; Menua doğuda Manna'ya kadar uzanan güçlü bir devlet kurdu. Haldi kültünün yayılması ve Muşaşir'deki tapınak krallığın dinsel örgütlenmesinde merkezî yer tuttu.
Tarihlendirme
Lehmann-Haupt'a göre Išpuini y. 830-820 tek başına, 820-810 Menua ile birlikte; Menua 810-780 hüküm sürdü.
Yerler, topluluklar ve kişiler
- YerTuşpa (Van Kalesi)
- YerMuşaşir
- YerKelişin
- YerŞamram (Şamiram) Kanalı
- Siyasi oluşumUrartu
- Urartu kralıIšpuiniy. MÖ 830 - 810
- Urartu kralı, Išpuini'nin oğluMenua (Minua)y. MÖ 810 - 780
Neden-sonuç
- Tarihsel bağlamOrta güvenI. Sarduri ile Urartu krallığının kuruluşu ve Tuşpa'daki Sardurburç yazıtları
Tuşpa merkezli krallığın kuruluşu, Išpuini ve Menua dönemindeki genişlemenin önkoşuludur.
- Tarihsel bağlamOrta güvenMenua (Şamram) Kanalı'nın inşası
Menua'nın güçlü devleti başkent Tuşpa'ya su taşıyan büyük altyapı yatırımlarını da kapsadı.
- Tarihsel bağlamDüşük güvenII. Sargon'un 8. seferi ve Musasir'in yağmalanması (MÖ 714)
Lehmann-Haupt'a göre Menua'nın kardeşi Sarduri'nin Muşaşir tapınağındaki heykeli, II. Sargon'un 714 seferinin anlatımında geçer; Muşaşir'in dinsel önemi bu seferin hedefini açıklar.
Zamansal öncelik nedensellik kanıtı sayılmaz; her bağın türü ve dayanağı ayrıca belirtilir.
Neden-sonuç ağını aç