Anatolia Chronos

Antik ve modern adlar ile yazım varyantları eşleşir (ör. Hattuşa, Hattuša, Hattusa, Boğazköy).

170 olay · 37 hareket

Tarihsel olaylar

Savaşlar, siyasi dönüşümler, kuruluşlar, yıkımlar, teknolojik ve çevresel gelişmeler. Her olayın tarihlendirme yöntemi, güven düzeyi ve alternatif yorumları ayrıntı sayfasındadır.
  1. y. 452 bin yıl önce - 132 bin yıl önce
    Yarımburgaz Mağarası'nda Orta Pleistosen hominin kullanımıKültürelOrta güven

    Trakya'daki Yarımburgaz Mağarası'nda homininler olası Orta Pleistosen yaşlı katmanlarda yaklaşık 1700 taş eser bıraktı. Toplulukta el baltası ve Levallois yoktur; dik düzeltili yonga aletleri ve tek yüzlü kıyıcılar baskındır. Mağara asıl olarak kış uykusundaki mağara ayılarının ini olarak kullanılmıştır.

  2. y. 302 bin yıl önce - MÖ 40.000
    Karain'de Orta Paleolitik yerleşim ve Neandertal kalıntılarıKültürelOrta güven

    Karain Mağarası'nın E gözünde uzun bir Orta Paleolitik dizi bulunur. Orta evrenin aletleri 'Karain Moustérien' olarak adlandırılır ve bir çene kemiği ile falankslar içerir; son Orta Paleolitik evre klasik Moustérien'dir ve Neandertal kalıntıları içerir. B gözünde P.III düzeyi Orta Paleolitikten Üst Paleolitiğe geçişi gösterir.

  3. y. 77 bin yıl önce - MÖ 42.000
    Hatay kıyısında Levant tipi Orta Paleolitik yerleşim (Üçağızlı II)KültürelOrta güven

    Üçağızlı II Mağarası 75 bin ile 42 bin yıl önce arasında Levallois endüstrisine sahip gruplarca kullanıldı. Endüstri Levant'taki 'Tabun C tipi' endüstriye benzer ve kazıcılar bunu Üst Pleistosen'de Levant kültürünün kuzeye yayılımı olarak yorumlar.

  4. y. MÖ 14.000 - 11.000
    Pınarbaşı'nda Epipaleolitik yerleşim ve mezarlıkKültürelOrta güven

    Konya Ovası'ndaki Pınarbaşı'nda kal. MÖ 14.000-11.000 arasına tarihlenen geç Epipaleolitik kaya sığınağı yerleşimi ve kal. MÖ 14.000 ve öncesine ait, yerleşim yapılarıyla ilişkisiz bir mezarlık kazıldı. Bu, Orta Anadolu platosunun Epipaleolitiğine ait tek kapsamlı kanıttır.

  5. y. MÖ 10.000 - 8001
    Orta Anadolu'da Epipaleolitikten erken Holosen yerleşimine geçiş (Pınarbaşı açık höyüğü)KültürelOrta güven

    Pınarbaşı'ndaki açık höyükte kal. MÖ 10. ve 9. binyıllara ait yerleşim, Orta Anadolu'da belgelenen en erken Holosen yerleşimidir. Kazıcılar Epipaleolitik ve erken Holosen yerleşimlerini bölgede daha sonraki yerleşiklik ve tarımı anlamak için anahtar görür. Holosen başında nüfus artışı ve yerleşikliğin ortaya çıkışı başlıca araştırma soruları arasındadır.

  6. y. MÖ 6500 - 6000
    Çatalhöyük'te MÖ 6500 sonrası toplumsal dönüşümKültürelOrta güven

    Çatalhöyük'ün orta tabakalarındaki yoğun ve sembolik açıdan zengin yaşamın baskıları, MÖ 6500'den sonra daha fazla hareketlilik, hanelerin ekonomik bağımsızlığının artması ve nüfusun dağılmasıyla hafiflemiştir. Doğu Höyük nüfusu bu dönemde azalmıştır. Hodder bu değişimin çiftçi toplulukların Kuzeybatı Anadolu ve Avrupa'ya yayılmasıyla ilgili olabileceğini öne sürer.

  7. y. MÖ 6050 - 5900
    Çatalhöyük'te Doğu'dan Batı höyüğe kademeli kaymaKültürelOrta güven

    Yeni radyokarbon tarihleri, Çatalhöyük Doğu ve Batı höyüklerinin MÖ 6000 civarında bir süre birlikte iskân edildiğini göstermiştir. Kayma büyük olasılıkla 7. binyılın son çeyreğinde başlamış ve 6. binyılın ilk yüzyılına kadar sürmüştür. Bu bulgu, iklim değişimi ya da nüfus hareketlerine bağlanan ani bir kopuş modellerine karşı güçlü bir kanıttır.

  8. y. MÖ 4450 - 3300
    Samsun kıyısında Geç Kalkolitik yerleşimler ve dokumacılıkKültürelOrta güven

    Yeni radyokarbon tarihleri Samsun kıyısında Geç Kalkolitik yerleşimin MÖ 5. binyılın ikinci yarısına kadar indiğini gösterir. Atakum'daki Dombalaktepe'de MÖ 4450-3950 arasına tarihlenen dört evre, çok sayıda ocak ve fırınla bir atölye ya da mevsimlik kullanım alanı olarak yorumlanır. İkiztepe'de ise MÖ 3642-3326 arasına tarihlenen iki Geç Kalkolitik mimari evrede bir fırın ve 57 tezgâh ağırlığı içeren bir depo birimi bulundu.

  9. MÖ 4260 - 3976
    İnönü Mağarası'nda Varna tipi altın boncuklar ve Balkan tipi kemik figürinKültürelOrta güven

    Batı Karadeniz'deki İnönü Mağarası'nın en eski tabakasında, Varna I mezarlığındakilerle tipoloji ve yapım tekniği bakımından birebir benzeşen altın boncuklar ile Doğu Balkanlara özgü kemerli başlı bir kemik figürin bulunmuştur. Figürin Anadolu'da bu türün ilk örneğidir.

  10. y. MÖ 3500 - 3400
    Kura-Araxes geleneğinin ortaya çıkışıKültürelOrta güven

    Kura-Araxes geleneğinin kökeni genellikle MÖ 3500/3400 civarına konur. Sagona (2014) güney Kafkasya'da MÖ 4. binyılın yerel ve dışarıdan gelen öğelerin etkileşimiyle geçtiğini ve geleneksel şemadan daha fazla bağlantı içerdiğini savunur.

  11. y. MÖ 3100 - 2000
    İkiztepe İlk Tunç Çağı mezarlığıKültürelOrta güven

    İkiztepe Tepe I'de yaklaşık 1400 m²'lik alanda açılan 700 civarındaki basit toprak gömü, yerleşimi Kuzey-Orta Anadolu'nun en büyük İlk Tunç Çağı mezarlıklarından biri yapar. Gömüt derinliklerindeki farklılık mezarlığın en az 200 yıl kullanıldığını gösterir. Arsenikli bakır silahlar, figürinler ve takılardan oluşan hediyeler en çok 50 yaş üstü erkek gömülerinde görülür.

  12. y. MÖ 3000 - 2800
    Arslantepe VI B1: Kura-Araxes ile bağlantılı çobanlarKültürelOrta güven

    Saray kompleksinin yıkımından sonra Arslantepe uzmanlaşmış çobanların geçici ve tekrarlanan yerleşimlerine sahne oldu. Seramik güçlü biçimde Kura-Araxes geleneğine bağlıdır, ama VI A ile süreklilik izleri de vardır. Malatya bölgesinde Kura-Araxes öğelerinin en erken görüldüğü evredir.

  13. y. MÖ 2400 - 2200
    Kanlıgeçit'te surlu sitadel ve megaronların kuruluşuKültürelOrta güven

    MÖ 2400-2200 arasında Kanlıgeçit'te düz ve iç farklılaşması olmayan köyün yerine, yapay bir tepe üzerinde sur duvarıyla ayrılmış bir sitadel kuruldu. Taş temelli kerpiç megaronlar Troya IIc ile benzerlik gösterir ve Trakya'da tektir. Bu değişim yalnızca Doğu Trakya'yı etkiledi, Bulgaristan'daki yerleşmelere ulaşmadı.

  14. y. MÖ 2250 - 2000
    Resuloğlu yerleşim dışı mezarlığının kullanımıKültürelOrta güven

    Kuzey-orta Anadolu'da Resuloğlu'nda MÖ 3. binyılın son çeyreğinde küp, çömlek ve taş sandık mezarlardan oluşan yerleşim dışı bir mezarlık kullanıldı. Madeni mezar hediyeleri, özellikle silahlar, keten bezlere sarılarak gömülmüştür. Mezarlık İTÇ sonunda kuzey-orta Anadolu'daki ölü gömme ve dokuma uygulamalarına dair doğrudan veri sağlar.

  15. y. MÖ 2150 - 2000
    Acemhöyük'te İTÇ IIIB yerleşimi ve Koloni Çağı'na kesintisiz geçişKültürelOrta güven

    Acemhöyük'ün güney yamacındaki VII, VI ve V. tabakalar İTÇ IIIB'ye, yani Orta Anadolu'da siyasi, kültürel ve ekonomik dönüşümün başladığı MÖ 3. binyılın son yüzyıllarına tarihlenir. Kent MÖ 3. binyıl ortasından itibaren çeşitli yıkımlar yaşamasına karşın kalıcı bir kesintiye uğramadan büyümüş ve Asur Ticaret Kolonileri Çağı'nın krallık merkezlerinden biri olmuştur.

  16. y. MÖ 2000 - 1900
    Kaman-Kalehöyük'te İTÇ IV. katmandan Orta Tunç III. katmana geçişKültürelOrta güven

    Kaman-Kalehöyük'ün Kuzey Açması'nda İTÇ'ye ait IV. katman MÖ 23.-20. yüzyıllara, Orta ve Geç Tunç Çağı'na ait III. katman MÖ 20.-12. yüzyıllara tarihlenir. Katman tarihleri İTÇ sonundan Orta Tunç Çağı'na geçişin bu yerleşimde MÖ 20. yüzyıl civarında gerçekleştiğini gösterir.

  17. y. MÖ 1500 - 1201
    İnönü Mağarası'nda Geç Tunç Çağı ahşap tabanlı yerleşimKültürelOrta güven

    İnönü Mağarası'nda MÖ 15.-13. yüzyıllara tarihlenen iki ahşap taban bulunmuştur. Bölgede daha önce MÖ 2. binyıla ait iz bilinmediği için bu tabaka Batı Karadeniz'in Geç Tunç Çağı'na ilişkin ilk güvenilir veridir. Metal buluntuların benzerleri Hitit merkezlerinde bilinir.

  18. y. MÖ 1250 - 1100
    Arslantepe'de Demir Çağı'na erken geçiş ve süreklilikKültürelOrta güven

    Arslantepe'de Demir Çağı dizisinin en erken seviyesi MÖ 13. yüzyıl ortasına tarihlenir. Yerleşim Hitit çöküşünden önce Levant ile yeni ilişkiler kurmaya başlamış ve kesintisiz biçimde Melid krallığının başkentine dönüşmüştür.

  19. y. MÖ 1100 - 950
    Tayinat'ta Ege tarzı (LH IIIC geleneğinde) çanak çömleğin yaygınlaşmasıKültürelOrta güven

    Tell Tayinat'ın Erken Demir Çağı düzeylerinde Ege'nin LH IIIC geleneğini izleyen çanak çömlek 11. yüzyılda yoğunlaştı. Bu buluntular bölgede Ege bağlantılarının yorumlanmasında merkezî yer tutar.

  20. y. MÖ 1000 - 850
    Troya'da Protogeometrik dönemde yerel üretim ve Ege etkileşimiKültürelOrta güven

    Troya'daki Protogeometrik seramiğin nötron aktivasyon analizleri, daha önce ithal sanılan amforaların ve yeni bir el yapımı pişirme kabı grubunun yerelde üretildiğini gösterdi. Sonuçlar Troya'da güçlü bir kültürel sürekliliğe ve uzun süreli Ege etkileşimine işaret eder.

  21. y. MÖ 950 - 900
    Karkamış'ta Suhi II ve Katuwa dönemi anıtsal kabartma ve tapınak programıKültürelOrta güven

    10. yüzyılın sonlarında Karkamış'ta Suhi II Uzun Heykel Duvarı'nı yaptırdı; Katuwa kabartmalı sarayını inşa etti ve Fırtına Tanrısı tapınağını yeniledi. Bu program Hitit sonrası Karkamış krallığının gücünü ve sürekliliğini gösterir.

  22. y. MÖ 830 - 801
    Sam'al kralı Kilamuwa'nın Fenikece yazıtıKültürelOrta güven

    Sam'al kralı Kilamuwa, sarayının girişine Fenike dili ve alfabesiyle, ama Luvi hiyerogliflerini andıran kabartma harflerle bir yazıt koydurdu. Yazıtta batıdaki Danunlu kralına karşı Asur kralını 'kiraladığını' anlatır.

Göç, ticaret, sefer ve yayılım hareketleri