Tarihsel olaylar
- y. MÖ 3400 - 3000
Geç Kalkolitik 5'te (VI A) Arslantepe'de anıtsal bir saray kompleksi inşa edildi ve güçlü bir siyasi seçkin oluştu. Kompleks yazı öncesi gelişkin bir bürokratik sistemin ve en erken devlet yönetimi biçimlerinin tanığıdır.
- MÖ 859 - 856
III. Salmanassar tahta çıktığı yıl (859) Aridu üzerinden Hubuškia, Nairi ve Urartu'ya yürüdü; üçüncü yılında (856) Yukarı Fırat'ı geçerek kuzeyde 'Nairi denizi'ne ulaştı. Balawat kapıları 856 Urartu seferini anlatır.
- MÖ 717
II. Sargon Karkamış kralı Pisiri'yi ihanetle suçlayarak MÖ 717'de kente saldırdı. Karkamış ciddi bir direniş gösteremedi ve hazinesinden gelen gümüş Asur ekonomisini gümüşe dayalı bir yapıya kaydırdı.
- MÖ 713 - 705
II. Sargon MÖ 713'te Tabal'da eyalet kurmaya çalıştı ama ertesi yıl kanlı bir isyanla bu girişim çöktü. MÖ 712'de Melid'i yağmaladı, MÖ 711'de Gurgum'u ve MÖ 708'de Kummuh'u ilhak etti. MÖ 705'te Tabal'a döndüğünde savaşta öldü ve cesedi düşmanın elinde kaldı.
- y. MÖ 668 - 652
Assurbanipal'ın prizma yazıtına göre adını Asur krallarının hiç duymadığı uzak bir ülkenin kralı Gyges, rüyasında Assurbanipal'ın adını görüp ona atlı habercisini gönderdi. Bu ilişkiden sonra Kimmerleri yendiği ileri sürülür.
- y. MÖ 550
Astyages Anşan kralı Kyros'a karşı yürüdü; ordusu ayaklanıp onu Kyros'a teslim etti. Kyros Ekbatana'yı alıp hazinesini Anşan'a taşıdı. Herodotos'a göre Harpagos komutasındaki Med ordusunun bir kısmı Perslere geçti.
- y. MÖ 513
Pers kralı I. Dareios, Samoslu Mandrokles'in Kalkhedon topraklarında kurduğu gemi köprüsüyle Boğaz'ı geçerek Avrupa'ya ilk Pers seferini başlattı. Herodotos'a göre ordu Trakya içinden Tearos ırmağının kaynaklarına, oradan Odrysai ülkesindeki Arteskos'a yürüdü; Salmydessos Trakları savaşmadan teslim olurken Getai direndi. Sefer İskitler karşısında başarısız oldu ama Pers egemenliğini Avrupa'ya taşıdı.
- y. MÖ 512 - 511
Dareios Asya'ya dönerken Megabazos'u 80.000 kişilik bir orduyla Avrupa'da bıraktı. Megabazos Pers egemenliğini kabul etmeyen Perinthosluları Hellespontos halkları arasında ilk olarak, sayıca üstünlükle yendi ve ardından Trakya'dan geçerek kentleri ve halkları krala bağladı. Aynı süreçte Byzantion MÖ 511 civarında Otanes tarafından kuşatılıp alındı.
Göç, ticaret, sefer ve yayılım hareketleri
- y. MÖ 43.000 - 39.000Levant İlk Üst Paleolitik geleneğinin kuzey Levant kıyısında (Hatay) görülmesiTeknoloji ve fikir yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 10.730 - 8915Orta Anadolu obsidyeninin Direkli Mağarası'na ulaşmasıHammadde dolaşımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 10.500 - 9000Bingöl ve Nemrut Dağ obsidyeninin Körtik Tepe'ye ulaşmasıHammadde dolaşımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 7500 - 7100Boncuklu topluluğundan Çatalhöyük Doğu'ya süreklilikYerleşim yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 7100 - 6000Kapadokya obsidyeninin Çatalhöyük'e ulaşmasıHammadde dolaşımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 6700 - 6600Orta Anadolu'dan Doğu Marmara'ya çiftçi göçüGöç · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 4000 - 3000Uruk merkezi ile Hacınebi arasında idari iletişim ve değişimTicaret · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 3100 - 2800Kura-Araxes öğelerinin Malatya ovasına yayılımıTeknoloji ve fikir yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 3000 - 2000Kestel cevherinin Göltepe'de işlenmesiHammadde dolaşımı · Yaklaşık güzergâh
- y. MÖ 2500 - 2200Anadolu Ticaret Ağı bağlantıları (Ege kıyısı - iç Anadolu)Ticaret · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 2450 - 2000Depas biçiminin Batı Anadolu'dan Orta Anadolu üzerinden Yukarı Fırat'a yayılımıTeknoloji ve fikir yayılımı · Yaklaşık güzergâh
- y. MÖ 2400 - 2200'Büyük Kervan Yolu'nun Küllüoba-Alacahöyük koluTicaret · Yaklaşık güzergâh
- y. MÖ 2314 - 2197Istranca madenlerinin Kanlıgeçit ve Selimpaşa üzerinden Troia'ya aktarılması önerisiHammadde dolaşımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 1975 - 1725Kaniš-Hattuš ticaret bağlantısıTicaret · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 1975 - 1725Aššur-Kaniš kalay ve tekstil ticaretiTicaret · Yaklaşık güzergâh
- y. MÖ 1595I. Muršili'nin Halpa ve Babil seferiAskerî sefer · Yaklaşık güzergâh
- y. MÖ 1319 - 1318II. Muršili'nin Arzawa'ya yürüyüşüAskerî sefer · Yaklaşık güzergâh
- y. MÖ 1275 - 1274Hitit ordusunun Kadeš'e yürüyüşüAskerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 1200 - 950Friglerin Güneydoğu Avrupa'dan Orta Anadolu'ya gelişi (hipotez)Göç · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 1100 - 900İyon göçü geleneği: Atina'dan İyonya'yaGöç · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 950 - 901Walastin kralı Suppiluliuma'nın Kilikya seferiAskerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 858III. Salmanassar'ın 1. yıl batı seferi (MÖ 858)Askerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 839III. Salmanassar'ın Que seferi (MÖ 839)Askerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 743III. Tiglath-pileser'in Urartu ordusunu Arpad'dan Turušpa'ya kovalaması (MÖ 743)Askerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 717II. Sargon'un Karkamış seferi (MÖ 717)Askerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 714 - 619Kimmerlerin Urartu sınırlarından Batı Anadolu'ya hareketleriGöç · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 714II. Sargon'un 8. seferi: Urmiye Gölü çevresi ve Musasir (MÖ 714)Askerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 650 - 550Sikke teknolojisinin Lidya ve Efes'ten İyon kentlerine yayılımıTeknoloji ve fikir yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 650 - 631Miletlilerin Sinop'a yerleşmesiYerleşim yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 631 - 600Sinop'tan Trapezous'a koloniYerleşim yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 625 - 600Milet'ten Tieion'a kolonizasyonYerleşim yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 560 - 558Megara ve Boiotia'dan Herakleia Pontike'ye kolonizasyonYerleşim yayılımı · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 547Kroisos'un Sardes'ten Halys'i geçerek Pteria'ya yürüyüşüAskerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 547Kyros'un Pteria'dan Sardes'e hızlı ilerleyişiAskerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 546 - 540Harpagos'un İyonya'dan Likya'ya seferleriAskerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 546 - 545Mazares'in Sardes'ten Menderes ovasına cezalandırma seferiAskerî sefer · Varsayımsal güzergâh
- y. MÖ 513Dareios ordusunun Kalkhedon'dan Boğaz köprüsü üzerinden Trakya'ya geçişiAskerî sefer · Varsayımsal güzergâh