Sardes · Anatolia Chronos

Hermos (Gediz) ovasında, Tmolos (Bozdağ) eteklerinde kurulu Lidya başkenti. Mermnad krallarının merkezi olan kent MÖ 547/546 civarında II. Kyros tarafından alındı ve sonra Ahameniş yönetiminin batıdaki ana merkezlerinden biri oldu. 2025'te Bin Tepe ile birlikte Dünya Mirası Listesi'ne girdi.

Kazı ekibinin özetine göre aşağı kent 20 m kalınlığında bir surla çevriliydi; akropol antik kaynaklarda dünyanın en sağlam yeri olarak anılır. Paktolos Kuzey kesiminde MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen bir altın arıtım tesisi bulunmuştur: elektron ince levhalar tuz ve tuğla tozu karışımıyla sementasyona tabi tutularak saf altın elde edilmiş, gümüş ise kurşunla eritilip kupelasyonla geri kazanılmıştır. Tesisin yanında Kuvava (Kybele) için olduğu düşünülen küçük bir sunak vardır.

Cahill'in değerlendirmesine göre Pers saldırısı batı kapısında, kuzey ve doğu surlarının bazı kesimlerinde ve sonraki tiyatronun altındaki Lidya evlerinde yangın izi bırakmıştır. Sur sonra kasıtlı olarak yıkılmış ve kerpiç kütlesi alt duvarın üzerine dökülmüştür. Batı kapısının hemen içinde 136 tunç ve demir ok ucu, bir kılıç ve olası bir savaş orağı ele geçmiştir. Moloz içinde gömülmeden bırakılmış iki genç asker iskeleti bulunmuştur; yaraları ve konumları Lidyalı savunucular olduklarını düşündürür.

Konum

Modern konum: Manisa, Salihli ilçesi, Sart
Bölge: Ege
Koordinat: 38.4883° K, 28.0403° D
Kesinlik: Kesin konum
Koordinat kaynağı: pleiades 550867
UNESCO: Dünya Mirası #1731 (2025)

Sardes · trSart · trSardis · enΣάρδεις · grc

Evreler

Mermnad hanedanı başkentiy. MÖ 680 - 547Yüksek güven
Gyges'ten Kroisos'a uzanan hanedan döneminde Sardes Lidya'nın başkentiydi; aşağı kent 20 m kalınlığında bir surla korunuyordu.
Başlangıç Gyges'in tahta çıkışına bağlıdır ve yaklaşıktır; bitiş Pers fethidir (MÖ 547/546).
Pers kuşatması ve yıkım tabakasıy. MÖ 547Yüksek güven
Batı kapısı ve sur boyunca yanık tabakası, gömülmemiş asker iskeletleri, 136 ok ucu ve kroiseid sikkeleri; ardından surun kasıtlı yıkılması.
Arkeolojik tabaka tarihi metinlerle (Herodotos, Nabonidus Kroniği) ilişkilendirilir; geleneksel MÖ 547/546.
Ahameniş satraplık merkezi (bu batch kapsamında MÖ 500'e kadar)y. MÖ 547 - 334Yüksek güven
Sardes Pers egemenliğinde büyük bir satraplığın merkezi oldu; Dareios ve Kserkses'in Yunanistan seferlerinde toplanma noktası olarak kullanıldı.
Sardis kazısı sayfası Pers dönemi için 547-334 aralığını verir. Bu batch yalnızca dönüşümün ilk yıllarını işler.

Uygarlıklar

Tarihsel Olaylar

y. MÖ 670Gyges'in tahtı ele geçirmesi ve Mermnad hanedanının kuruluşu
y. MÖ 668 - 652Gyges'in Assurbanipal'a elçi göndermesi
y. MÖ 660 - 630Elektron sikkenin ortaya çıkışı (Artemision buluntuları)
y. MÖ 644Gyges'in Kimmer saldırısında ölümü
y. MÖ 644 - 625Kimmerlerin Sardes'i (akropol hariç) ele geçirmesi
y. MÖ 580 - 561Altın ve gümüş ayrı sikkelerin (kroiseidler) basılması
y. MÖ 560 - 547Kroisos'un Paphlagonları, Mariandynleri ve Asya Traklarını egemenliğine alması
y. MÖ 547Sardes önü savaşı (Thymbra adıyla da anılır)
y. MÖ 547Sardes kuşatması ve düşüşü
y. MÖ 547 - 520Sardes ve Daskyleion merkezli Ahameniş yönetiminin kuruluşu
y. MÖ 546 - 545Paktyes isyanı ve Mazares'in cezalandırma seferi

Eserler ve buluntular

Aslan başlı Lidya elektron üçte bir stateri (Sardis 2008.0020)y. MÖ 630 - 560
Sardes akropolünde 2008'de bulunan, sağa bakan kükreyen aslan başı tipli, 4,75 g ağırlığında elektron sikke. Arka yüzde iki zımba izi vardır. Yüzeyin çekirdekten daha zengin altın içermesi bilinçli yüzey zenginleştirmesine işaret edebilir.
Elektron (çekirdek yaklaşık %49 altın, %45 gümüş; yüzey %57-83 altın) · Manisa Arkeoloji ve Etnografya Müzesi (env. 22296)
Paktolos Kuzey altın arıtım tesisi kupelleriy. MÖ 600 - 550
Elektron levhaların tuz ve tuğla tozuyla sementasyonundan saf altın, kurşunla eritme ve kupelasyonla gümüş elde edilen tesiste yüzlerce kupel bulundu. Tesis ilk altın ve gümüş sikkelerin basıldığı dönemde çalışıyordu.
Pişmiş toprak kupeller ve sementasyon kapları
Yıkım tabakasındaki dokuz gümüş kroiseidy. MÖ 580 - 547
Sahibinin kemikleriyle birlikte Kyros'un Kroisos'u yendiği MÖ 547 yıkım tabakasında bulunan dokuz gümüş kroiseid. Hepsi ağır aşınmıştır; titiz konservasyon kullanım aşınmasını gömü sonrası korozyondan ayırmayı sağlamıştır.
Gümüş
Altın kroiseid on ikide bir stateri (Sardis 2002.0002)y. MÖ 575 - 547
Lidya surunun dış yüzündeki bir girintinin tabanı altında bulundu; girintide yıkım molozu, iki iskelet ve bir miğfer vardı. Karşılıklı aslan ve boğa ön gövdeli tip. Daha ağır erken altın kroiseid standardına (10,7 g stater) aittir.
Altın, 0,88 g · Manisa Arkeoloji ve Etnografya Müzesi (env. 19267)
Sardes HoB 'köpek yavrusu yemeği' topluluğu (testi P61.403 ve birlikte bulunanlar)y. MÖ 575 - 525
Batı aşağı kent surlarının 30-70 m dışındaki HoB iskân kesiminde bulunan ritüel yemek topluluğu: sağlam bir Lidya testisi (yükseklik kulpsuz 12,45 cm, ağız hizasına kadar hacim 1310 cc), katalogdaki 39-41 numaralı kaplar, birlikte bulunan kemikler ve kırık bir demir bıçak. Testinin hamuru çoğu ritüel yemek testisi gibi kumlu pişirme kabı hamuru değil, sıradan kap hamurudur.
pişmiş toprak; demir; hayvan kemiği · Manisa Arkeoloji ve Etnografya Müzesi (eser sayfasına göre; görsel altyazısı İstanbul'daki Vedat Nedim Tör Müzesi'ni anar)

Göç ve hareketlilik