Anatolia Chronos

Antik ve modern adlar ile yazım varyantları eşleşir (ör. Hattuşa, Hattuša, Hattusa, Boğazköy).

Arkeolojik alan · y. MÖ 4300 - 712

Arslantepe

Haritada göster

Malatya ovasında yaklaşık 4,5 hektarlık ve 30 m yüksekliğinde bir höyük. Geç Kalkolitik'te Suriye-Mezopotamya dünyasıyla yakın bağları olan merkez, Geç Kalkolitik 5'te bir saray kompleksi kurdu ve yazı öncesi gelişkin bir idari sistem geliştirdi. MÖ 4. binyıl sonunda saray şiddetli biçimde yıkıldı; ardından yerleşim Doğu Anadolu ve Transkafkasya ile ilişkilenen yeni bir düzene geçti.

Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı

UNESCO sayfası saray kompleksini bilinen en büyük bütünleşik yapı topluluğu olarak niteliyor ve alanı yazı öncesi bürokratik sistem ile en erken devlet yönetimi biçimlerinin tanığı sayıyor. Frangipane (1997) bu idari örgütlenmenin güneyle yoğun etkileşimden önce yerel yapılar üzerinde geliştiğini savunuyor.

Metalurji açısından VII. dönemde bakır, arsenikli bakır ve arsenik-nikelli bakır grupları belirlenmiş; yerleşim içinde bakır ve kurşun ergitildiği, kurşun cüruflarının gümüş elde etmeye de işaret edebileceği belirtiliyor. UNESCO sayfası alanda bugüne kadar bilinen en erken kılıçların bulunduğunu kaydediyor. İTÇ evresinde (VI B2) bakır küçük ölçekli pota ergitmesiyle işlenmiş ve kaynaklar Kura-Araxes ağının genişliğine işaret ediyor.

MÖ 3. binyıl başında saray çevresinde yüksek statülü bir kişiye ait zengin bir mezar yapıldı; mezarda hem el yapımı kırmızı-siyah Transkafkasya seramiği hem de yerel VI A geleneğinde çark yapımı açık renkli seramik bulundu.

Tunç Çağı sonu ve Demir Çağı

Malatya ovasındaki höyük, Geç Tunç Çağı'ndan Demir Çağı'na geçişin en iyi tarihlenmiş dizilerinden birini sunar. Demir Çağı'nda Melid (Asur kaynaklarında Meliddu ya da Kammanu) krallığının başkentiydi. MÖ 712'de II. Sargon tarafından yağmalandı.

Manuelli ve arkadaşları Luvi hiyeroglif yazıtlarıyla arkeolojik verinin birleştirildiği yerel kronolojiyi yeni AMS tarihleriyle desteklemiştir. Erken Demir Çağı hayvan kemikleri üzerine yapılan çalışma, Geç Tunç Çağı'ndan Demir Çağı'na geçişte tarım ve hayvancılık biçimlerinin nasıl değiştiğini anlamaya yöneliktir.

Konum

Modern konum
Malatya ovası, Battalgazi
Bölge
Doğu Anadolu
Koordinat
38.3822° K, 38.3611° D
Kesinlik
Kesin konum
Koordinat kaynağı
unesco 1622
UNESCO
Dünya Mirası #1622 (2021)
Arslantepe · trArslantepe-Malatya · enMelid · luwMeliddu · akkKammanu · akk

Evreler

  1. Geç Kalkolitik 1-2 (en erken katlar)y. MÖ 4300 - 3900Orta güven

    Höyüğün kazılmış en erken katları; Güney Mezopotamya'da Erken Uruk ile çağdaş.

    UNESCO sayfası en erken katları Geç Kalkolitik 1-2'ye bağlıyor ve bunları Güney Mezopotamya'daki Erken Uruk ile (MÖ 4300-3900) çağdaş sayıyor.

  2. Dönem VII (Geç Kalkolitik 3-4)y. MÖ 3900 - 3400Yüksek güven

    Çakıl döşeli sokaklarıyla elit bir konut mahallesi; yerleşim içinde bakır ve kurşun ergitme ile arsenikli bakır kullanımı.

    Heil vd. (2022) VII. dönemi MÖ 3900-3400 olarak veriyor; Balossi Restelli vd. (2023) başlangıcı MÖ 3900/3800 olarak veriyor.

  3. Dönem VI A (Geç Kalkolitik 5, saray kompleksi)y. MÖ 3400 - 3000Orta güven

    Anıtsal saray kompleksinin inşası ve güçlü bir siyasi seçkinin oluşumu; yerleşimin en parlak evresi.

    Başlangıç VII. dönemin bitişinden (MÖ 3400), bitiş UNESCO'nun 'MÖ 4. binyıl sonu' ifadesinden türetildi; yaklaşık değerlerdir.

  4. Dönem VI B1 (Kura-Araxes ile bağlantılı çoban toplulukları)y. MÖ 3000 - 2800Orta güven

    Saray kompleksinin yıkımından sonra uzmanlaşmış çobanların geçici ve tekrarlanan yerleşimleri; Kura-Araxes ile ilişkili seramik.

    Kaynaklar yalnızca 'MÖ 3. binyılın başı' diyor; bitiş yılı bu oturumda doğrulanmadı, aralık temsilîdir.

  5. Dönem VI B2 (İlk Tunç Çağı)y. MÖ 2900 - 2500Düşük güven

    Hane ölçeğinde pota ile bakır ergitme; maden kaynakları Doğu Karadeniz ve Ergani yönüne işaret ediyor.

    Hauptmann vd. (2022) bu evreyi İTÇ'ye tarihliyor; mutlak aralık bu oturumda doğrulanmadı.

  6. Demir Çağı dizisinin en erken evresiy. MÖ 1250 - 1150Orta güven

    Yeni AMS 14C tarihleri Demir Çağı dizisinin en erken seviyesinin MÖ 13. yüzyıl ortasına uzandığını gösterir; yerleşim Hitit çöküşünden önce Levant ile yeni ilişkiler kurmaya başlamıştı.

    Özet, dizinin en erken seviyesini MÖ 13. yüzyıl ortası civarına tarihler.

  7. Melid/Kammanu krallığıy. MÖ 1150 - 712Orta güven

    Hitit gücünün zayıflamasıyla yerleşim bağımsız bir Luvi Geç Hitit devletinin merkezi oldu; I. Tiglath-pileser döneminde (MÖ 1115-1077) Asur'a haraç ödedi.

  8. Asur yağması ve eyalet dönemiMÖ 712Yüksek güven

    II. Sargon MÖ 712'de Melid'i yağmaladı; toprakların eyalete mi dönüştürüldüğü yoksa Kummuh'a mı verildiği tartışmalıdır.

Uygarlıklar

Tarihsel Olaylar

Eserler ve buluntular

  • Arslantepe VI A sarayı kılıç ve mızrak uçlarıy. MÖ 3400 - 3100

    VI A saray kompleksindeki anıtsal yapılardan birinde bulunan silah grubu; UNESCO bunları dünyada bilinen en erken kılıçlar arasında sayar ve örgütlü savaşın bir seçkin ayrıcalığına dönüştüğünü gösterdiğini belirtir. Palumbi ve Frangipane'ye göre silahlar farklı metal ve alaşımlardan yapılmış gelişkin bir metalürjinin parçasıdır; kurşun izotop analizleri Kuzey-Orta Anadolu'daki bakır yataklarıyla eşleşme gösterir ve metallerin mevsimlik hareket eden çobanlar aracılığıyla gelmiş olabileceği önerilir.

    bakır alaşımları (okunan kaynaklarda bileşim ayrıntısı verilmez)

  • Arslantepe VI A kil mühür baskıları ve seri üretim kaselery. MÖ 3400 - 3100

    VI A sarayının depo kompleksinde bulunan yüzlerce seri üretim kase ve kil mühür baskısı ile sarayın belirli yerlerine atılmış binlerce mühür baskısı. Palumbi ve Frangipane bunları sıradan insanların yiyecek tayınlarını ya da öğünlerini düzenli olarak idari denetim altında aldığının ve yazı öncesi bir bürokrasinin kanıtı olarak yorumlar.

    kil; pişmiş toprak

  • Arslantepe 'kraliyet' mezarı buluntu topluluğuy. MÖ 3000

    VI A kamu alanının kenarındaki taş sanduka mezarın zengin armağanları; el yapımı kırmızı-siyah Transkafkasya seramiği ile yerel geleneğe ait çark yapımı seramik birlikte bulunur. Metal bileşimi makalede incelenmiş, ancak ayrıntılar bu oturumda okunamadı.

    metal, seramik, taş

Göç ve hareketlilik

Yakındaki kayıtlı alanlar