Güneydoğu ve Doğu Anadolu'nun MÖ 4. binyıl yerel toplumları için kullanılan araştırmacı terimi. Bu toplumlar Uruk ticaret sistemine katılmış ve ondan etkilenmiş, ama merkezîleşme yönündeki gelişmeleri zaten sürmekteydi. Arslantepe bu sürecin en iyi belgelenmiş örneğidir.
Arslantepe'nin VII. evre mahallesi ve VI A sarayı, sıradan evlerden yemek tayınlarına kadar erken bir merkezî sistemde gündelik yaşamın nasıl örgütlendiğini gösterir.
Tarihlendirme
Rothman'ın 'kuzey Geç Kalkolitik toplumları' terimi; sınırlar UNESCO (Arslantepe LC1-2 ile Erken Uruk çağdaşlığı) ve Arslantepe VI A sonundan türetildi.
Bilinen merkezler: Arslantepe, Hacınebi
Profil
- Sanat
- Arslantepe VII evlerinde iç duvarlar ve tabanlar çoğunlukla beyaz kireç sıvayla kaplanmış, bazı odalarda kırmızı sıva ve kısmen korunmuş boyalı süslemeler bulunmuştur. VI A'ya ait kırmızı-siyah açkılı bir küp üzerinde kabartma bir yaban keçisi betimlenir. Orta güven
- Ölü gömme
- Arslantepe VII'de ev tabanlarının ya da açık alanların altında bebeklere ve birkaç yetişkin kadına ait mezarlar bulunur; tapınak yanındaki taş döşeli açık alanın altında da üç bebek ve bir yetişkin kadın gömülmüştür. Yüksek güven
- Ekonomi
- VI A'nın merkezî ekonomisi uzmanlaşmış bir çoban kesimi oluşturmuş olabilir. Orta güven
- İnanç ve ritüel
- Arslantepe VII evlerinin tabanları altında kül ve hayvan kemiğiyle dolu ritüel çukurları vardır; kemiklerin bir kısmı anatomik konumdadır ve çoğunlukla koyuna aittir, bir çukurda yalnızca keçi kemiği bulunur. Kazıcılar bunları yeni bir evin yapımından önceki bir kurban ya da yemek ritüeliyle ilişkilendirir, ancak durumun karmaşık olduğunu belirtir. VI A sarayındaki iki küçük tapınak az sayıda seçkine ayrılmıştı; buralarda seri üretim kase azdır, büyük kaplar ve yetişkin sığır kemikleri çoktur. Orta güven
- Gündelik yaşam
- Arslantepe VII'de (Geç Kalkolitik 3-4, MÖ 3900/3800-3400) sıradan halkın evleri genellikle iki odalıdır: geniş bir oda ve içinde ocak, fırın ya da yiyecek işleme ve depolama tesisleri bulunan daha küçük bir oda. Evler bazen birkaç hanenin ortak kullandığı büyük yuvarlak fırınlı bir avlu çevresinde yer alır; buluntular yemek ve gündelik kullanım kapları, öğütme taşları, kemik ve taş objelerdir, büyük depolama kapları azdır. Çakıl döşeli sokaklar uzun süre kullanılmış, evler aynı yerde küçük değişikliklerle defalarca yeniden yapılmıştır. VI A sarayında sıradan insanlar yiyecek tayınlarını ya da öğünlerini bir depo kompleksinden, idari denetim altında alırdı. Yüksek güven
- Yönetim
- Arslantepe'de VI A'da saray kompleksi ve güçlü bir siyasi seçkin; yazı öncesi bürokratik denetim. Yüksek güven
- Teknoloji
- Arsenikli bakır ve arsenik-nikelli bakır kullanımı; yerleşim içinde bakır ve kurşun ergitme. Yüksek güven
Süreklilik ve dönüşüm
Arslantepe'de sarayın yıkımından sonra merkezî sistem sona erdi, ama Arslantepe bölgede merkezî rolünü ve metalurji gibi bazı gelenekleri korudu.
İlişkiler
Uruk genişlemesi ticaret sistemi içinde kuzey Geç Kalkolitik toplumlarıyla etkileşim.
Kanıt: Hacınebi'de Uruk koloni topluluğu ve paralel idari kapatmalar; Arslantepe'nin Suriye-Mezopotamya ile ortak kültürel özellikleri.
Malatya ovasında Kura-Araxes gelenekleri ile yerel Geç Kalkolitik toplumlarının uzun ve karmaşık karşılaşması.
Kanıt: Arslantepe VI B1 seramiği, 'kraliyet' mezarındaki karışık seramik.
Yaklaşık etki alanları
- Buluntu yeri dağılımı MÖ 3900 - 3000 Düşük güven
Yalnızca bu batch'te belgelenmiş iki merkez; gerçek dağılım çok daha geniştir ve bu batch'te haritalanmadı.
Alanlar belgelenmiş merkezlerin çevresinden türetilir; siyasi sınır iddiası taşımaz.
Tarihsel Olaylar
- y. MÖ 4000 - 3000Hacınebi'de Uruk koloni topluluğu
- y. MÖ 3900 - 3400Arslantepe'de arsenikli bakır ve yerleşim içi ergitme
- y. MÖ 3400 - 3000Arslantepe saray kompleksinin kuruluşu (VI A)
- y. MÖ 3000Arslantepe saray kompleksinin yıkımı
- y. MÖ 3000Arslantepe 'kraliyet' mezarı