Güney Kafkasya'dan Doğu Anadolu'ya ve kuzeybatı İran'a, oradan da daha uzaklara yayılan, Yakın Doğu tarih öncesinin zaman ve mekânda en geniş arkeolojik ufuklarından biri. Kırmızı-siyah perdahlı el yapımı seramikle tanınır. Doğu Anadolu İTÇ'sinin kökeni konusundaki kanıtların çoğu Transkafkasya'ya işaret etse de yayılım mekanizması tartışmalıdır.
Kura-Araxes köylerinde hane hem üretimin hem de ritüelin merkezidir; ortak mutfak ve beslenme alışkanlıkları kültürel kimliğin parçasıdır.
Tarihlendirme
Başlangıç Sagona (2014: yak. MÖ 3500/3400), Doğu Anadolu İTÇ'si için Marro (2012: yak. MÖ 3100-2100).
Bilinen merkezler: Sos Höyük
Profil
- Ölü gömme
- Arslantepe'de VI A sonrası 'kraliyet' mezarında Transkafkasya seramiği yerel seramikle birlikte bulunur. Orta güven
- Ekonomi
- Sos Höyük'te yıl boyu iskân edilen karma tarım-hayvancılık köyü; başka yerlerde (Arslantepe VI B1) uzmanlaşmış çobanların geçici yerleşimleri. Orta güven
- İnanç ve ritüel
- Evlerin merkezindeki yonca biçimli ocaklar ve insan ya da hayvan biçimli at nalı şeklindeki ocak ayaklıkları (andiron) Kura-Araxes evinin simgesel odağı olarak görülür; bunların ev içi ritüellerin, olasılıkla totem ya da ata kültlerinin odağı olduğu öne sürülmüştür. Düşük güven
- Gündelik yaşam
- Kura-Araxes köyleri hemen yalnızca konutlardan oluşur; ortak depo, idari ya da tören işlevli özel yapılara dair kanıt yoktur. Tek ya da iki odalı evler yerel malzemeye göre farklı tekniklerle yapılmıştır ve hem geçimin hem zanaat üretiminin temel birimidir. Standart çanak çömlek repertuvarı haşlama, güveç ya da buharda pişirme gibi kodlanmış mutfak pratiklerine işaret eder; izotop verileri topluluklar arasında çok benzer beslenme alışkanlıklarını ve bunların seramik bölgeselleştikten sonra da sürdüğünü gösterir. Arslantepe VI B1'de sarayın yıkılmasından sonra dağınık dal örgü ve çamur sıvalı kulübeler, ahşap çitlerle çevrili açık alanlar ve hayvan ağılı olarak yorumlanan organik katmanlar, olasılıkla mevsimlik ve yinelenen yerleşimleri gösterir. Yüksek güven
- Teknoloji
- Arslantepe VI B2'de küçük ölçekli pota ergitmesi; bakır kaynakları Doğu Karadeniz ve Ergani yönüne işaret eder ve Kura-Araxes ağının genişliğini gösterir. Orta güven
Süreklilik ve dönüşüm
Arslantepe'de VI B1 çobanları ile VI A gelenekleri ve hayvancılık stratejileri arasında süreklilik izleri vardır; Kura-Araxes özellikleri bir kopuşla birlikte yerel öğelerle iç içe görülür.
İlişkiler
Malatya ovasında Kura-Araxes gelenekleri ile yerel Geç Kalkolitik toplumlarının uzun ve karmaşık karşılaşması.
Kanıt: Arslantepe VI B1 seramiği, 'kraliyet' mezarındaki karışık seramik.
Yaklaşık etki alanları
- Buluntu yeri dağılımı MÖ 3000 - 2100 Düşük güven
Bu batch'te yalnızca iki Anadolu merkezi belgelendi; Kafkasya, İran ve Levant'taki dağılım haritalanmadı.
Alanlar belgelenmiş merkezlerin çevresinden türetilir; siyasi sınır iddiası taşımaz.
Tarihsel Olaylar
- y. MÖ 3500 - 3400Kura-Araxes geleneğinin ortaya çıkışı
- y. MÖ 3000Arslantepe saray kompleksinin yıkımı
- y. MÖ 3000 - 2800Arslantepe VI B1: Kura-Araxes ile bağlantılı çobanlar
- y. MÖ 3000Arslantepe 'kraliyet' mezarı