Gordion merkezli Demir Çağı krallığı. MÖ 9. yüzyılda tahkimli bir başkent kurdu ve MÖ 8. yüzyıl sonunda Asur kaynaklarında Muškili Mita (Midas) yönetiminde güçlü bir siyasi aktör olarak göründü. Frig kültürü siyasi bağımsızlıktan sonra da Orta Anadolu'da sürdü.
Orta ve kuzeybatı Anadolu'da Frig dili ve maddi kültürünü taşıyan topluluklar. Kroisos döneminde Halys'in batısındaki Frigler Lidya egemenliğine girdi. Kerkenes (Pteria?) Frig kültürlü bir kent olarak kuruldu; Daskyleion'da Frig dili Pers satraplığı döneminde de baskın yazı diliydi.
Gordion'daki Teras Yapısı ve Tümülüs MM ile Kerkenes'teki kent dokusu Frig dünyasında üretim, mutfak, mobilya ve kent yaşamını gösterir.
Tarihlendirme
Devlet olarak Erken Frig başlangıcından Pers fethine; Frig kültürü sonrasında da sürer. Bu batch'in kapsamı.
Diller: Frigce
Bilinen merkezler: Gordion, Kerkenes Dağı, Midas Şehri, Daskyleion
Profil
- Sanat
- Kerkenes'te 1996'da bulunan, kehribar, altın varak ve kakmayla süslü fildişi mobilya levhasında sağda keçi ve koyun çiftleri, solda bir geyik betimlenir; Summers bu levhayı ve Kapadokya Kapısı'ndaki altın süs eşyasını İyon ya da daha olasılıkla Lidya işi sayar. Saray kompleksinin anıtsal girişindeki gerçek boyutlu heykeller en yakın benzerlerini çok daha küçük Frig fildişi oymalarında bulur. Orta güven
- Ölü gömme
- Gordion'da tümülüs gömüleri yaygındır; Tümülüs W MÖ 850 civarında, Tümülüs MM MÖ 740 civarında yapıldı. Yüksek güven
- Ekonomi
- Gordion'da yiyecek işleme ve dokuma hem Erken Frig sitadelinde hem de Orta Frig yerleşiminde başlıca etkinliklerdir. Orta Frig aşağı kentinde doğuda büyük taş yapılar, batıda küçük kerpiç evler vardır. Kerkenes'te Audience Hall çevresindeki çöpler arasında bir Nil timsahına ait çene parçası bulunması uzak bağlantılara işaret eder. Orta güven
- Yazı
- Gordion'da yazı MÖ 8. yüzyılda başlar; yazıtlar çoğunlukla pişirilmiş kaplar üzerine kazınmış olup Yunan alfabesine çok yakın bir alfabe kullanır. Orta güven
- Daskyleion'da Frigce en eski ve baskın yazı dilidir; Kerkenes'te de Frig yazıtları bulunur. Orta güven
- İnanç ve ritüel
- Midas Şehri'ndeki kaya anıtları, sunaklar ve nişler Ana Tanrıça Matar'a adanmıştır. Orta güven
- Daskyleion'da Frig Ana Tanrıçası Kybele ile ilişkilendirilen kült çukuru ve buluntular. Orta güven
- Gündelik yaşam
- Gordion'da Erken Demir Çağı (y. MÖ 1200-950) köyleri gündelik ev eşyaları içeren küçük, hafif yapılı evlerden ve sığ, bazen yassı taşlarla kaplı dikdörtgen çukur evlerden oluşur. Erken Frig sitadelindeki 100 m'yi aşan Teras Yapısı sekiz özdeş birimden oluşur; ön odalar arı kovanı biçimli kerpiç fırınlarla mutfak olarak kullanılmış, alçak kerpiç platformlarda diz çöken ya da çömelen işçiler el değirmenleriyle tahıl öğütmüş, başkaları yün eğirmiş ve kil ağırlıklı tezgâhlarda dokuma yapmıştır; işçilerin çoğunun köle ya da zorunlu çalıştırılan kişiler olabileceği önerilir. Kerkenes'te jeofizik taramalar büyük kent adaları içinde çok sayıda küçük yapı ve geniş caddelerin yokluğunu gösterir; ayrık yapılar salon ve ön odadan oluşur ve çift eğimli saz damlarla örtülüdür. Orta güven
- Yönetim
- Kral Midas Asur kayıtlarındaki Muškili Mita ile özdeşleştirilir ve MÖ 709'a kadar belgelenir; Frig gücü MÖ 8. yüzyıl sonunda doruğa ulaştı. Orta güven
- Teknoloji
- Tümülüs MM'de üç büyük tunç kazan, 166 tunç kâse, kepçe ve testi, dokuz üç ayaklı ahşap masa ve iki büyük kakmalı ahşap servis sehpası bulunmuştur; üç duvardaki L biçimli demir çivilere başlangıçta yetmiş nesne asılıydı. Megaron 3'te fildişi ve metal aplikli, fildişi kakmalı mobilya bulunmuş, arka duvar boyunca korunan dokuma kalıntıları alçak bir sedire işaret eder. Yüksek güven
- Mimari
- Gordion sitadelinde 10 m'ye kadar korunmuş kapı kompleksi, renkli taban mozaikleri ve 10 m'yi aşan kirişli çatılar bulunur. Yüksek güven
Süreklilik ve dönüşüm
Frig siyasi gücünün MÖ 7.-6. yüzyıllarda zayıflaması Frig kültürünün sonu değildi: MÖ 7. yüzyıl sonunda kurulan Kerkenes kentinin düzeni, kültleri ve zanaatleri Frig niteliğindedir ve Lidya yerleşimlerinde Frig etkisi görülür.
Frig dili ve kültleri Lidya ve Pers egemenlikleri altında sürdü (Daskyleion).
İlişkiler
Muškili Mita Que'nin bazı kalelerini denetledi; Asur ve Que valisi ona karşı seferler düzenledi. Mita MÖ 709'dan sonra Asur kayıtlarında görünmez.
Kanıt: Sargon yazıtlarının Pleiades'teki özetleri.
Lidya yerleşimlerinde Frig tipi fibulalar, seramik ve metal kap biçimleri ile çatı kiremitleri görülür; Lidya MÖ 6. yüzyılın ilk yarısında Gordion'a egemen oldu.
Kanıt: Lidya ve Gordion buluntuları.
Kroisos Halys'in batısındaki Frigleri egemenliği altına aldı; Halys'in doğusundaki Frig kültürlü Kerkenes ise Med denetimindeki bölgedeydi.
Kanıt: Herodotos 1.28; Kerkenes için Roller (BMCR) ve Summers.
Hâkimiyet kayıtları
Haritadaki zamana göre değişen alan bu kayıtlardan otomatik türetilir: her kayıt bir yerin hangi tarihlerde hangi statüde bu devlete bağlı olduğunu kaynağıyla belirtir. Alan en yakın kontrol noktasına göre bölüşülür, noktadan uzaklıkla sınırlanır ve kara ile kırpılır; kesin sınır değildir.
Gordion Frig başkentiydi; en parlak dönemi 9. ve 8. yüzyıllarda, ünü ise Midas'ın saltanatında (yaklaşık 740-696) doruğa ulaştı.
Rose 2017, s. 135, 142
Haspels'e göre Frig Yaylası MÖ 8. yüzyılda Frig Krallığına bağlıydı; Midas Şehri'nin ilk evresi Gordion tipi çanak çömlekle Frig Krallığı Çağı'na tarihlenir.
Kerkenes dili, kültü ve maddi kültürü Frig olan batılı yeni gelenlerin kurduğu bir kenttir; ancak kentin Gordion merkezli Frig krallığına bağlı mı yoksa ayrı bir Frig siyasi birimi mi olduğu bilinmiyor.
Yaklaşık etki alanları
- Çekirdek alan MÖ 800 - 600 Düşük güven
Gordion ve Midas Şehri çevresinde yaklaşık bir çekirdek; Frig krallığının sınırı belgelenmemiştir.
- Buluntu yeri dağılımı MÖ 625 - 545 Düşük güven
Kızılırmak doğusundaki Kerkenes Frig kültürünü taşır; bu, siyasi Frig egemenliği anlamına gelmez.
- Buluntu yeri dağılımı MÖ 600 - 547 Düşük güven
Yalnızca bu batch'teki Frig nitelikli buluntu yerleri; Gordion dış referanstır ve burada çizime katılmadı.
Alanlar belgelenmiş merkezlerin çevresinden türetilir; siyasi sınır iddiası taşımaz.
Tarihsel Olaylar
- y. MÖ 1200 - 900Gordion'da Erken Demir Çağı dönüşümü ve Frig yönetiminin oluşumu
- y. MÖ 1190 - 700Büyük Kral Hartapu yazıtları ve tarihleme tartışması
- y. MÖ 900 - 850Gordion'da Erken Frig sitadelinin ve Kale Kapısı'nın inşası
- y. MÖ 821 - 807Gordion Erken Frig yıkım tabakası ve yeniden tarihlendirilmesi
- y. MÖ 800 - 701Frig alfabesinin ortaya çıkışı
- y. MÖ 720 - 709Muškili Mita (Midas) ile Asur arasındaki çatışma
- y. MÖ 696 - 675Kimmerlerin Frigya'yı yıkması geleneği ve sorgulanması
- y. MÖ 625 - 600Tieion'un Milet kolonisi olarak kuruluşu
- y. MÖ 560 - 547Kroisos'un Paphlagonları, Mariandynleri ve Asya Traklarını egemenliğine alması
- y. MÖ 547Kroisos'un Halys'i geçip Pteria'yı alması (Kerkenes'in yıkımı ile ilişkisi tartışmalı)
- y. MÖ 547 - 520Sardes ve Daskyleion merkezli Ahameniş yönetiminin kuruluşu
Kişiler
- MidasFrig kralı (Asur kaynaklarında Muškili Mita)y. MÖ 740 - 709