İran merkezli güç. Babil ile birlikte Asur'u yıktı ve Kyaksares döneminde batıya genişleyerek Halys'e ulaştı. MÖ 585'te Lidya ile yapılan antlaşmayla Halys sınır kabul edildi. Bir Med 'imparatorluğu'nun varlığı ve Anadolu'daki denetimin niteliği tartışmalıdır.
İran platosunda Ekbatana merkezli siyasi yapı. Herodotos'a göre Kyaksares Lidya ile beş yıl savaştı ve Halys iki krallık arasında sınır oldu. Rollinger Med yapısının 'imparatorluk' değil gevşek bir konfederasyon olduğunu savunur. MÖ 550'de Kyros'a yenildi.
Tarihlendirme
Yalnızca Anadolu'yu ilgilendiren dönem: Asur'a saldırılardan Halys antlaşmasına. Bitiş Astyages'in yenilgisidir (MÖ 550). Başlangıç Kyaksares dönemine göre yaklaşık verilmiştir; Herodotos'un 128 yıllık Med egemenliği hesabı kesin bir başlangıç vermez.
Diller: Medçe (İrani)
Bilinen merkezler: Ekbatana
Profil
- Askerî
- MÖ 590'da Halys'e ulaşan Med ordusu Lidya kralı Alyattes ile beş yıl savaştı; 29 Mayıs 585'teki güneş tutulması sırasında barış yapıldı. Orta güven
- Herodotos Kyaksares'in mızrakçı, okçu ve atlıları ayrı birlikler hâlinde ilk düzenleyen kral olduğunu yazar. Düşük güven
- Yönetim
- Rollinger'e göre Med denetimindeki alan gevşek bir 'konfederasyon' niteliğindeydi ve imparatorluk olarak adlandırılamaz. Tartışmalı
Süreklilik ve dönüşüm
Medler Pers yönetiminde önemli konumlarını korudu: Harpagos ve Mazares gibi Med komutanlar Kyros adına Anadolu seferlerini yönetti.
İlişkiler
Beş yıllık savaştan sonra barış yapıldı; Alyattes'in kızı Aryenis Astyages ile evlendi ve Halys sınır oldu. Bu bağ Kroisos'u Astyages'in kayınbiraderi yaptı.
Kanıt: Herodotos 1.73-74; Halys sınırı için 1.72.
Beş yıllık savaştan sonra Medler ile Lidya MÖ 585'te bir güneş tutulması sırasında barış yaptı ve Halys sınır kabul edildi.
Kanıt: Herodotos'a dayanan Iranica özeti.
Kyros Astyages'i yendi ve Ekbatana'yı aldı; Med komutanlar (Harpagos, Mazares) Pers hizmetine girdi.
Kanıt: Nabonidus Kroniği 6. yıl; Herodotos 1.127-130, 1.156-162.
Hâkimiyet kayıtları
Haritadaki zamana göre değişen alan bu kayıtlardan otomatik türetilir: her kayıt bir yerin hangi tarihlerde hangi statüde bu devlete bağlı olduğunu kaynağıyla belirtir. Alan en yakın kontrol noktasına göre bölüşülür, noktadan uzaklıkla sınırlanır ve kara ile kırpılır; kesin sınır değildir.
Herodotos Deiokes'in Medleri tek bir tahkimli kent kurmaya zorladığını ve iç içe surlarıyla Agbatana'yı inşa ettirdiğini anlatır.
Herodotos ve (çev.) t.y., 1.98
Herodotos'a göre Kapadokyalı 'Suriyeliler' Perslerden önce Medlere tabiydi ve Med ile Lidya arasındaki sınır Halys'ti; Kerkenes bu sınırın doğusundadır. Ancak kazılar Med değil Frig karakterli bir kent ortaya çıkardı ve bir Med egemenliğine ait doğrudan kanıt yoktur.
Herodotos ve (çev.) t.y., 1.72, 1.74, 1.103; Roller 2009; Summers 2024
Yaklaşık etki alanları
- Etki alanı MÖ 585 - 550 Düşük güven
Herodotos Halys'i Med ve Lidya egemenlikleri arasındaki sınır olarak verir; Roller Kerkenes'i Med denetimindeki bölgede bir Frig ileri yerleşimi olarak tanımlar. Med denetiminin niteliği tartışmalıdır.
Alanlar belgelenmiş merkezlerin çevresinden türetilir; siyasi sınır iddiası taşımaz.