Anatolia Chronos

Antik ve modern adlar ile yazım varyantları eşleşir (ör. Hattuşa, Hattuša, Hattusa, Boğazköy).

Arkeolojik alan · y. MÖ 9600 - 8200

Göbekli Tepe

Haritada göster

Göbekli Tepe, MÖ 10. ve 9. binyıllarda avcı-toplayıcılar tarafından T biçimli kireçtaşı dikmelerle kurulmuş anıtsal yapıların bulunduğu bir tepedir. UNESCO yapıların MÖ 9600-8200 arasında inşa edildiğini ve büyük olasılıkla toplumsal etkinlikler ile ritüeller için kullanıldığını belirtir. Alanın işlevi, yani yalnızca kutsal alan mı yoksa yerleşim de mi olduğu, araştırmacılar arasında tartışmalıdır.

Dikmeler 5,5 m'ye ulaşır ve tilki, yılan, akrep, yaban domuzu, yaban sığırı, ceylan, yaban eşeği ve kuş gibi yabani hayvan kabartmaları taşır. Jeofizik taramalar alanda en az 20 yuvarlak yapı bulunduğunu düşündürmüştür. Kazıcılar yapıların bir süre kullanıldıktan sonra kasıtlı ve hızlı biçimde doldurulduğunu ileri sürmüştür; D yapısını doldurmak için yaklaşık 500 metreküp moloz gerektiği hesaplanmıştır.

Dolguda evcil bitki ya da hayvan kalıntısı bulunmamıştır; hayvan kemikleri çoğunlukla ceylan, et ağırlığı bakımından ise yaban sığırıdır. 7000'den fazla öğütme ve ezme aleti üzerinde yapılan çalışma, alanda büyük ölçekte tahıl işlendiğini, fitolit analizi de tahılın yoğun varlığını göstermiştir. Büyük depolama yapıları saptanmamıştır.

Dolgu ve yakın alanlardan gelen parçalı insan kemikleri arasında derin oyuklar açılmış üç kafatası parçası bulunmuştur; bu bulgu bölgede daha önce bilinmeyen bir kafatası kültü biçimi olarak yorumlanmıştır.

Konum

Modern konum
Şanlıurfa, Germuş dağları üzerinde, Harran ovasının kuzeyi
Bölge
Güneydoğu Anadolu
Koordinat
37.2232° K, 38.9224° D
Kesinlik
Kesin konum
Koordinat kaynağı
unesco 1572
UNESCO
Dünya Mirası #1572 (2018)
Göbekli Tepe · trGöbeklitepe · trGobekli Tepe · en

Evreler

  1. Tabaka III: anıtsal yuvarlak-oval yapılar (ÇÇN A)y. MÖ 9600 - 8800Yüksek güven

    T biçimli büyük dikmelerin daire biçiminde dizilip iki daha yüksek merkezi dikmeyi çevrelediği anıtsal yapılar. Dikmelerin bir kısmında kol, el, kemer ve peştamal kabartmaları vardır.

    Schmidt 2010 Tabaka III'ü MÖ 10. binyıla (cal) tarihler. Başlangıç UNESCO'nun verdiği MÖ 9600'den, ÇÇN A/ÇÇN B sınırı Dietrich ve ark. 2019'un genel dönem tanımından (ÇÇN B MÖ y. 8800'de başlar) alınmıştır; sınır alana özgü bir tarih değildir.

  2. Tabaka II: küçük dikdörtgen yapılar (Erken ve Orta ÇÇN B)y. MÖ 8800 - 8200Yüksek güven

    Yuvarlak anıtsal yapılar yerini daha küçük dikdörtgen odalara bırakır; T biçimli dikmeler sürer ama ortalama yükseklik 3,5 m'den yaklaşık 1,5 m'ye iner.

    Schmidt 2010 genç tabakayı MÖ 9. binyıla (cal) tarihler; bitiş UNESCO'nun verdiği MÖ 8200'dür.

Uygarlıklar

Tarihsel Olaylar

Eserler ve buluntular

  • Göbekli Tepe öğütme ve dövme aletleri topluluğuy. MÖ 10.000 - 8001

    7000'i aşkın öğütme taşı, öğütme kasesi, el taşı, havan ve havaneli. Biçim, deney ve mikroskobik kullanım izi analizleri aletlerin standart ve verimli olduğunu ve çoğunun tahıl işlemede kullanıldığını gösterir. Dağılımları yiyecek hazırlamanın dikdörtgen yapılarla ve teraslardaki belirli çalışma alanlarıyla ilişkili olduğunu ortaya koyar.

    çeşitli taşlar (bazalt ve kireçtaşı dahil)

  • Göbekli Tepe taş düğmeleriy. MÖ 10.000 - 8001

    Schmidt'e göre büyük sayıda yalnızca Göbekli Tepe'de bulunan taş düğmeler. Schmidt bunların T biçimli dikmelerde stola benzeri bantlarla betimlenen ritüel bir giysiden gelebileceğini önerir; bu bir olasılık olarak sunulmuştur.

    taş

  • Göbekli Tepe D yapısının merkezi dikmeleriy. MÖ 9600 - 8800

    D yapısının yaklaşık 5,5 m yüksekliğindeki iki merkezi T biçimli dikmesi; üzerlerinde kol ve eller, bunların altında süslü kemer ve sarkan peştamal kabartmaları vardır. İkinci merkezi dikmenin kaidesi yüksek kabartma ördek dizisiyle süslüdür. Kabartmalar dikmelerin soyutlanmış insan benzeri varlıkları temsil ettiğini gösterir.

    kireçtaşı · yerinde (in situ)

  • Göbekli Tepe oyuklu insan kafatası parçalarıy. MÖ 9600 - 8200

    Üç kısmi insan kafatası üzerinde alın boyunca uzanan, çoğunlukla sagital yönde derin oyuklar; birinde oyuk kafatasının arkasına ve alt çeneye devam eder, birinde delik açılmıştır. Çağdaş alanlarda ve etnografik kayıtlarda bilinmeyen bir değişikliktir.

    insan kemiği

  • Göbekli Tepe büyük kireçtaşı kaplarıy. MÖ 8800 - 8200

    ÇÇN B bağlamlarında bulunan, 160 litreye varan kapasiteli altı fıçı ve tekne biçimli kireçtaşı kap; odaların sabit parçalarıdır. Birinin dibinde bir yaban eşeği kürek kemiği bulunmuştur. Kazıcılar kapları malt ve bira yapımıyla ilişkilendirir, ancak kalıntı analizleri sonuçlanmamıştır.

    kireçtaşı · yerinde (in situ)

Yakındaki kayıtlı alanlar