Hitit başkenti Hattuša MÖ 1200 civarında kraliyet yönetimi tarafından boşaltıldı ve ancak daha sonra yakıldı. Bu, kentin bir saldırıyla yok edildiği eski görüşün yerini almıştır.
Manning ve arkadaşları, Seeher'in 2010 çalışmasına atıfla Hattuša'nın 'kraliyet yönetimi tarafından terk edilip boşaltıldığını ve ancak sonra yakıldığını' belirtir. III. Ramses'in Medinet Habu yazıtının başlığı Genz'in bölümünde aktarılan 'Hatti'den itibaren hiçbir ülke kollarına karşı duramadı' ifadesi ise Hitit ülkesinin istilacılarca yıkıldığı anlatısının kaynağıdır.
Tarihlendirme
Manning ve arkadaşları Hitit çöküşünü MÖ 1200 civarına koyar; kesin yıl bilinmiyor.
Yerler, topluluklar ve kişiler
Neden-sonuç
- Tartışmalı ilişkiDüşük güvenIII. Ramses'in 'Kuzey Savaşı' kaydı (Medinet Habu, geleneksel olarak 8. yıl)
Medinet Habu yazıtı Hatti'nin istilacılar karşısında düştüğünü ima eder; Hattuša'nın önce boşaltılıp sonra yakıldığına dair arkeolojik kanıt bu doğrudan nedensel anlatıyı zayıflatır.
- Katkıda bulunan etkenOrta güvenMÖ 1198-1196 çok yıllı şiddetli kuraklık (Gordion ardıç halkaları)
Manning ve arkadaşlarına göre MÖ 1198-1196 kuraklığı Hitit İmparatorluğu'nun dağılmasına katkıda bulundu ama onu tek başına yaratmadı; doğrudan nedensellik kanıtlanamaz.
- Tarihsel bağlamDüşük güvenArslantepe'de Demir Çağı'na erken geçiş ve süreklilik
Arslantepe'de yeni ilişkiler Hitit çöküşünden önce başlamıştı; çöküş bu süreci bağımsız bir krallığa dönüştüren çerçeveyi sağladı.
- Eşzamanlı gelişmeDüşük güvenGeç Tunç Çağı ticaret ağlarının çözülmesi
Hitit merkezinin çözülmesi ve ticaret ağlarının dağılması aynı krizin birbirine bağlı parçalarıdır; hangisinin önce geldiği belirlenemez.
- Uzun vadeli sonuçOrta güvenGordion'da Erken Demir Çağı dönüşümü ve Frig yönetiminin oluşumu
Gordion MÖ 12. yüzyılda Hitit hegemonyasından koptu ve sonraki iki yüzyılda Frig yönetimi oluştu.
- Eşzamanlı gelişmeDüşük güvenNerik'te genç tapınağın yangınla yıkılması
Nerik'teki tapınak yıkımı MÖ 12. yüzyıl başına, Hattuša'nın terk edilmesiyle aynı döneme tarihlenir. Okunan kaynaklar iki olay arasında doğrudan bir neden ilişkisi kurmaz.
- Doğrudan sonuçOrta güvenHitit sonrası Karkamış krallığının sürmesi
Hitit merkezinin çözülmesinden sonra Karkamış gibi tek kent ve hinterlandından oluşan devletler ortaya çıktı.
Zamansal öncelik nedensellik kanıtı sayılmaz; her bağın türü ve dayanağı ayrıca belirtilir.
Neden-sonuç ağını aç