Nedensellik ağı · y. MÖ 1200 - 1100
Geç Tunç Çağı ticaret ağlarının çözülmesi
Doğu Akdeniz'in birbirine bağlı saray ekonomileri MÖ 1200 sonrasında çözüldü. Cline bu karşılıklı bağımlılığın çöküşü hızlandırdığını savunur. Ugarit gibi ticaret limanlarının yıkılması ağın düğüm noktalarını ortadan kaldırdı.
Doğrudan nedenDoğrudan sonuçKatkıda bulunan etkenOlası nedenUzun vadeli sonuçTarihsel bağlamEşzamanlı gelişmeTartışmalı ilişki
Bağlar (liste görünümü)
- Katkıda bulunan etkenMÖ 1198-1196 çok yıllı şiddetli kuraklık (Gordion ardıç halkaları) → Hattuša'nın boşaltılması ve sonradan yanması
Manning ve arkadaşlarına göre MÖ 1198-1196 kuraklığı Hitit İmparatorluğu'nun dağılmasına katkıda bulundu ama onu tek başına yaratmadı; doğrudan nedensellik kanıtlanamaz.
- Tarihsel bağlamGeç Tunç Çağı ticaret ağlarının çözülmesi → Ugarit'in yıkımı
Ugarit, ticaret yolları üzerindeki konumu nedeniyle birbirine bağımlı ağın çözülmesinden doğrudan etkilenen bir liman kentiydi.
- Eşzamanlı gelişmeHattuša'nın boşaltılması ve sonradan yanması → Geç Tunç Çağı ticaret ağlarının çözülmesi
Hitit merkezinin çözülmesi ve ticaret ağlarının dağılması aynı krizin birbirine bağlı parçalarıdır; hangisinin önce geldiği belirlenemez.
- Tartışmalı ilişkiIII. Ramses'in 'Kuzey Savaşı' kaydı (Medinet Habu, geleneksel olarak 8. yıl) → Hattuša'nın boşaltılması ve sonradan yanması
Medinet Habu yazıtı Hatti'nin istilacılar karşısında düştüğünü ima eder; Hattuša'nın önce boşaltılıp sonra yakıldığına dair arkeolojik kanıt bu doğrudan nedensel anlatıyı zayıflatır.