Çayönü, Yukarı Dicle havzasında ÇÇN A'dan ÇÇN B'ye kesintisiz iskân edilmiş ve mimari dönüşümün en iyi izlenebildiği yerleşimlerden biridir. 1964'te İstanbul Üniversitesi ile Chicago Oriental Institute'un ortak projesiyle kazılmaya başlanmış, Braidwood'un 'erken çiftçi toplumlar' tanımının temellerinden biri olmuştur.
Alan, inşa tekniklerindeki gelişmenin ve yapı tiplerinin uzun dizisinin izlenebildiği nadir yerleşimlerdendir. Domuz kalıntılarının yeniden incelenmesi, yerleşim boyunca ölüm yaşının düştüğünü, vücut boyutunun küçüldüğünü ve diş minesi hipoplazisinin arttığını göstermiştir; yazarlar bunu yabani ile evcil arasında ara bir ilişki biçimiyle açıklar.
Konum
- Modern konum
- Diyarbakır, Ergani ovası, Boğazçay kıyısı
- Bölge
- Güneydoğu Anadolu
- Koordinat
- 38.2160° K, 39.7250° D
- Kesinlik
- Kesin konum
- Koordinat kaynağı
- wikidata Q272720
Evreler
- ÇÇN A: yarı yeraltı yuvarlak kulübelery. MÖ 9600 - 8800Orta güven
Ana toprağa açılmış yaklaşık 2 m çaplı yarı yeraltı yuvarlak kulübeler; zemini kırmızı boyalı RA yapısı ve özel yapı olarak yorumlanan BN yapısı.
Karul 2020 Çayönü'nün ÇÇN A'dan ÇÇN B'ye kesintisiz iskânını belirtir; dönem sınırları Dietrich ve ark. 2019'un genel ÇÇN tanımından alınmıştır, alana özgü kalibre tarih okunan kaynaklarda yoktu.
- ÇÇN B: dikdörtgen ve ızgara planlı yapılary. MÖ 8800 - 7000Orta güven
Yuvarlak yapıların yerini 10 x 3,5 m boyutlarında, üç bölümlü, sıvalı zeminli ve iç fırınlı dikdörtgen yer üstü yapılar alır; ızgara planlı yapı alt evresi.
Schirmer 1990 ana evreyi kalibre edilmemiş olarak 7250-6750 bc arasına koyar; burada ÇÇN B'nin genel sınırları kullanılmıştır.
Uygarlıklar
Tarihsel Olaylar
- y. MÖ 10.500 - 9300Yukarı Dicle'de ilk yerleşik toplulukların ortaya çıkışı
- y. MÖ 9600 - 7000Bereketli Hilal'de çok merkezli bitki ekimi ve evcilleştirmesi
Yakındaki kayıtlı alanlar
- Norşuntepe 50 km
- Pir Hüseyin Höyüğü 59 km
- Ziyaret Tepe 105 km
- Kenan Tepe 105 km
- Karahantepe 130 km