Samsun kıyısında Kızılırmak ve Yeşilırmak deltaları ile Canik dağları arasında yaşamış Geç Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı toplulukları için kullanılan betimleyici bir çatı terim. Ahşap çantı mimarisi, yoğun dokumacılık, hasır izli çanak çömlek, arsenikli bakır silahlar ve zengin gömü hediyeleri ortak özellikleridir. Ana kanıt İkiztepe'den, tamamlayıcı veri Dündartepe, Kaledoruğu ve Dombalaktepe'den gelir.
Tarihlendirme
Başlangıç Dombalaktepe Geç Kalkolitik 1-2 radyokarbon aralığından (MÖ 4450-3950), bitiş Orta Karadeniz İTÇ dönemlemesinden (MÖ 3500-2000).
Bilinen merkezler: İkiztepe, Dündartepe, Kaledoruğu
Profil
- Ölü gömme
- İkiztepe Tepe I'de yaklaşık 1400 m² alanda 700 civarında basit toprak gömü; bebekler çömlek ve küplere konmuş. Gömü hediyeleri bakır ya da arsenikli bakır silah ve aletler, figürinler ve takılardır; 13 kafatasında trepanasyon saptanmıştır. Yüksek güven
- Ekonomi
- Binlerce tezgâh ağırlığı, yüzlerce ağırşak ve kumaş kalıntıları İkiztepe'nin bölgesel bir dokuma merkezi olduğunu gösterir; geçim tarımdan çok avcılık ve balıkçılığa dayanır, izotop analizleri protein ağırlıklı beslenmeye işaret eder. Metal ham madde olarak alınıp işlenmiştir. Orta güven
- İnanç ve ritüel
- İkiztepe Tepe II'de Geç Kalkolitik ocak-sunaklar ve çevrelerinde hayvan figürinleri; Tepe III'te İTÇ III'e tarihlenen, sunaklı fırını ve 18 kadın figürini olan kutsal alan. Orta güven
- Teknoloji
- Hasır üzerinde biçimlendirilmiş kapların dip ve kapaklarındaki hasır izleri Geç Kalkolitik'ten İTÇ I'e kadar kıyı yerleşmelerinde görülür; Dombalaktepe'de obsidyen dilgilerin Göllüdağ ve Nenezi kökenli olduğu makroskobik olarak önerilir. Orta güven
- Mimari
- Temeli kazılmadan düzlenmiş zemine kille sıvanan, köşelerde geçmeli ağaç gövdelerinden (çantı) yığma tekniğiyle yükseltilmiş ve kalın kil sıvalı yapılar; olasılıkla dal ve sazlarla örtülü semer damlar. Dombalaktepe'de dal örgü ve kerpiç duvarlar ile kırktan fazla ocak ve fırın. Yüksek güven
Süreklilik ve dönüşüm
Kıyı kesiminde ahşap yapı geleneğinin bugün de sürdüğü belirtilir. İkiztepe'de Orta Tunç Çağı'nın erken evrelerinden Geç Demir Çağı'na kadar yerleşim izi yoktur; bu boşluk halkın yok oluşu olarak değil, iz bırakmayan bir yaşam biçimi ya da araştırma eksikliği olarak tartışılır.
Yaklaşık etki alanları
- Buluntu yeri dağılımı MÖ 4450 - 2000 Düşük güven
Kazılmış üç yerleşmenin çevresinde yaklaşık dağılım; Dombalaktepe koordinatı doğrulanamadığından çapa olarak kullanılmadı.
Alanlar belgelenmiş merkezlerin çevresinden türetilir; siyasi sınır iddiası taşımaz.
Tarihsel Olaylar
- y. MÖ 4450 - 3300Samsun kıyısında Geç Kalkolitik yerleşimler ve dokumacılık
- y. MÖ 3100 - 2000İkiztepe İlk Tunç Çağı mezarlığı